Evliya Çelebi'den ehline hamam önerileri

Neredeyse 6 aydır kesintisiz, Evliya Çelebi külliyatını okuyoruz, bitmesine de daha bir kaç ay var.

Bu lafları ediyoruz ama yanlış anlaşılmasın ‘bir an önce bitsin’ diye de bir derdimiz yok. Çünkü Evliya'yı okurken, o kadar büyük bir keyif alıp o kadar çok şey öğreniyoruz ki niyetimiz seyahatnamesini bitirdikten sonra ilk iki cilti olan İstanbul'u sonra da başta Bursa ve Edirne olmak üzere, bizim de gezip gördüğümüz yerleri anlatan diğer ciltleri bir kez daha bir kez daha okumak.

Yani size diyeceğimiz anlatmaya çalıştığımız şu ki, Evliya öyle kenarda köşede unutulacak bir seyyah bir yazar değil.

Zaten bunu da biz değil başkaları söylüyor, söylemekle kalmıyor, şimdiye kadar gelmiş geçmiş onca insan milyar milyar insan arasında Evliya Çelebi’yi, 'İnsanlık tarihine yön veren 20 kişi'den biri’ ilan ediyor. Gidin gerisini siz hesap edin artık.

Çünkü Evliya Çelebi , ‘Gittiği ülkelerde yaşayan halkların gündelik hayat bilgilerine, geleneklerine, özel gün ve bayramları ile ilgili ritüellere, kılık kıyafetlerine, kullandıkları alet ve eşyalara kadar birçok kültürel unsuru;
atasözlerini, deyimleri, manileri, efsane, fıkra vb. halk edebiyatı ürünlerini bir halkbilimci bakışı ve değerlendirmesi ile eserine almış.


Evliya eserinde, Osmanlı halk yaşam tarzına da önemli yer veriyor ve bu yaşam tarzının en önemli ayağını oluşturan hamamlara sık sık yer veriyor.

İstanbul’da bulunan hamamları birer birer sayıyor ama ne saymak? Öyle herkesi her hamama göndermiyor.

Hastaları herhalde şifa bulsunlar diye Eyyüb Hamamı’na gönderirken, Sofilere Sofular Hamamı’nı, ırgatlara Irgat Hamamı’nı öneriyor.

İşte size Evliya’nın önerisiyle ‘herkesin hamamı kendine’ esprisiyle 17. yüzyıl İstanbul hamamları:

Hastalara Eyyûb hammâmı.

Meşâyıhlara (Şeylere, evliyalara) Ayasofya hammâmı (binâ-yı Hâsekî kâr-ı Mi‘mâr Sinân)

Sofîlere Sofular hammâmı.

Azeblere Azebler hammâmı.

Bostâncılara Bostân hammâmı.

Bâzârcılara Cum‘abâzârı hammâmı.

Mülhidlere (Dinden çıkan, dinsiz kafir) Çukur hammâm.

Hîzlere (Ürkek, duygulu) Havuzlu hammâm.

Nakkâşlara Çinili hammâm (binâ-yı Hayreddîn Paşa kâr-ı Sinân).

Vâsıtalara Hacı Kadın hammâmı.

Koruculara Koca Mehemmed Paşa.

Kıncılara Sarrâchânebaşı hammâmı.

Yeniçerilere Yeni Odalarbaşı hammâmı.

Irgatlara Irgat hammâmı.

Cerrâhlara Cerrâhpaşa hammâmı.

Ermenîlere Samadya hammâmı.

Sarâylılara Aksarây hammâmı.

Kara Arablara Sıçanlı hammâm.

Velîlere Sultân Bâyezîd-i Velî hammâmı.

Delilere Alaca hammâm.

Zâlimlere Zencîrlikapu hammâmı.

Mazlûmlara Sultân Selîm hammâmı.

Hammâllara Sırt hammâmı.

Şâ‘irlere Sultân Süleymân hammâmı.

Dervîşlere Haydar Paşa hammâmı.

Evlâd-ı Arablara Tahta’l-kal‘a hammâmı.

Hâsekîlere Hâsekî hammâmı.

Müneccimlere Yıldız hammâmı.

Bâzergânlara Mahmûd Paşa hammâmı.

Vâlidelere Vâlide hammâmı.

Cündîlere Atmeydânı hammâmı.

Müftîlere Müftî hammâmı.

Zü‘amâya (bir çeşit bürokrat) Gedik Paşa hammâmı.

Zırhcılara Dâvûd Paşa.

Hâcelere (Hoca, efendi, muallim) Hocapaşa.

Sultânlara Sultân hammâmı.

Mollâlara Monlâ Gürânî.

Urumlara Fenerkapusu hammâmı (binâ-yı Kapudan, Kâr-ı Mi‘mâr Sinân)

Hânendelere Balat hammâmı.

Eşkıyâlara Hançerli hammâmı.

Sâzendelere Lonca hammâmı.

Gemicilere Kadırga Limanı hammâmı.

İmâmlara Küçük Ayasofya.

Ehl-i dîvâna Bayram Paşa hammâmı.

Hâdımlara Mehemmed Ağa hammâmı.

Vüzerâya (Vezir) Alî Paşa hammâmı.

Cömerdlere Lütfî Paşa hammâmı.

Bâğçevânlara Yenibâğçe hammâmı (binâ-yı Mustafâ Paşa vüzerâ-yı Süleymân Hân, kâr-ı Ser mi‘mârân Koca Sinân).

Arnavudlar’a Edirnekapusu (binâ-yı binti Süleymân Hân ya‘nî Mihrimâh Sultân kâr-ı Mi‘mâr Sinân)

Mevlevîlere Yenikapu hammâmı (binâ-yı Merkez Efendi kâr-ı Sinân)


Taşcılara Silivrikapusu.

Mahpûslara Yedikulle hammâmı.

Gidilere (Ahlaksız, pezevenk) Çardaklı hammâm.

Küttâblara (Katip) Nişâncı Paşa hammâmı.

Tercümânlara Dragoman hammâmı.

Meflûclara (Felçli) Tıhtâb hammâmı.

Oturaklara Lanka hammâmı.

Lağımcılara Sarıgürz hammâmı.

Hukemâlara (Hakim, bilgin, filozof) Ma‘cuncu hammâmı (binâ-i Müftî, kâr-ı Sinân)

Kadı‘askerlere Kadı‘asker.

Acemîlere Acem Oğlanı hammâmı.

Kantârcılara Vezneciler.

Şâtırlara (Neşeli, şen) Pertev Paşa Hammâmı.

Oyunbâzlara Tasv[î]rli hammâm.

Şâfi‘îlere Darbhâne hammâmı.

Zenpârelere Kafesli hammâm.

Ağalara Küçük Ağa hammâmı.

Arpacılara Arpa Emîni hammâmı.

Sâdâta (Seyyid) Abbâs Ağa hammâmı.

Avretlere Avret Bâzârı.

Yahûdîlere Çufudkapusu hammâmı.

Seyislere Âhûrkapu hammâmı.

Ma‘tûhlara (Bunamış, bunak) Koca Mehemmed Paşa.

Maskaralara Şengül hammâmı.

Kapudanlara Deniz hammâmı.

Ehl-i tevhîde (Allah’a bağlanan, ibadet eden) Koca Mustafâ Paşa hammâmı.

Cücelere Küçük Ağa hammâmı.

Mahbûblara (Muhabbet edilen, sevilen) Çelebi hammâmı kurb-ı Aksarây.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder